Linkovi

Mogu li nove èlanice EU ponoviti uspjeh Irske? - 2004-05-17


Novinar Glasa Amerike u Briselu, Rodžer Vilkison, bilježi meðutim da postoje i razlike, koje bi se mogle isprijeèiti pred novim èlanicama Evropske unije na putu ka uspjehu kakav su ostvarili Irci.

Kada se Irska, 1973. godine prikljuèila Evropskoj Uniji prosjeèna plata u zemlji bila je na nivou 62 odsto evropskog prosjeka, a 2002. godine – prosjeèna plata u Irskoj bila je za petinu veæa od prosjeka u zemljama Petnaestorice.

Poput Irske, baltièke države su vjekovima bile pod dominacijom susjednih kolonijalnih sila i poput Irske prije tridesetak godina – baltièke države su siromašnije od veæine èlanica Evropske unije, od koje – u nedostatku prirodnih resursa – oèekuju beneficije i pomoæ za uspješan razvoj. Dariuš Semaska, spoljnopolitièki savjetnik litvanskog premijera kaže da je njegova zemlja, po teritoriji i populaciji slièna Irskoj, na najboljem putu da krene irskim stopama.

«U osnovi, mi imamo èak i bolju startnu poziciju u odnosu na Irsku i mislim da možemo uspješno ponoviti taj fenomen.»

Irskoj je bilo potrebno 20 godina èlanstva u EU da riješi probleme visoke nezaposlenosti, masovnog iseljavanja i velikog javnog duga. Irski ekonomista Margaret Dojl kaže da je kljuè za ostvarenje ekonomskog rasta u malim državama privlaèenje velikih stranih investitora niskim poreskim obavezama.

«Irska je primjenila vrlo agresivnu politiku niskih poreskih stopa. Jedno vrijeme – porez na industrijsku proizvodnju bio je 10 odsto, sada je i 12, što je i dalje upola manje od svjetskih standarda.»

Politikom niskih poreza i smanjenjem uticaja države na ekonomiju, Irici su iskoristili svoj pristup tržištu EU, što je podstaklo ogromne direktne strane investicije. 1998. godine, etiketa amerièkih multinacionalnih korporacija nalazila se na 70 odsto irskih izvoznih artikala. Irska je nekada izvozila radnu snagu, a danas upošljava radnike iz istoène i južne Evrope. Pouke niske poreske politike u Irskoj nisu previdjele ni nove èlanice Evropske Unije – porez na industrijsku prizvodnju je u veæini tih država niži od 20 odsto. U Litvaniji je, primjera radi, svega 15 odsto, što u kombinaciji sa solidnim osnovnim obrazovanjem i relativno niskim zaradama predstavlja atrakciju za investitore. Ipak, profesor politièkih nauka na koledžu Dablins Triniti Gejl MekIlroj ukazuje na neke od krakteristika koje je, za razliku od novih èlanica EU, Irska svojevremeno posjedovala. «Uprkos optimizmu mnogih istoènoevropskih država i njihove jasne volje da primjene irski model, postoje stvari koje su karakteristiène za Irsku i možda neæe biti moguæe sa uspjehom ih primjeniti u nekoliko istoènoevropskih država. Prvo to je država u kojoj je engleski službeni jezik i koja je uvijek imala vrlo bliske veze sa Velikom Britanijom. Upravo je Britanija bila jedan od najveæih investitora. Dalje, Irska vjeruje u malu administraciju i nema tako velike socijalne izdatke kao istoènoevrospke države.»

Irska je imala koristi i od stabilne politièke situacije, u kojoj su svi lideri vrlo slièno promišljali ciljeve koje bi zemlja trebalo da ostvari kao èlanica EU. U mnogim istoènoevropskim zemljama, za razliku od Irske, vlade se èesto smjenjuju tako da tim državama još uvijek nedostaje politièka stabilnost. Mark Birnam iz agencije za promociju investicija «Enterprajy Ajerland» ukazuje na još jedan problem: sve bolji život stanovništva u novim èlanicama Unije i velika oèekivanja u tom smislu govore o tome da nove èlanice neæe prihvatiti da decenijama budu samo siromašni roðaci, kao što je bio sluèaj sa Irskom. Uspjeh novih èlanica u primjeni irskih iskustava biæe uskoro mjerljiv. Pitanje je koliko æe te države imati uspjeha u pristupu krucijalnim evropskim fondovima i projektima i koliko æe im naklonosti moænijih država omoguæiti njihov lobi u Briselu.

XS
SM
MD
LG